Ciekawostka

Obraz Jana Matejki z 1873 r. przedstawia zejście wojewody poznańskiego Maćka Borkowica do lochu na zamku w Olsztynie, w którym buntownik skazany przez króla Kazimierza Wielkiego zmarł w wielkim cierpieniu.


Historia

Historia Olsztyna sięga XIV wieku. W 1488 roku z rąk Kazimierza Jagielończyka Olsztyn otrzymuje prawa miejskie i przyjmuje nazwę Olsztynek. Ważnym momentem w historii Olsztyna było nadanie w 1532 roku prawa do jarmarków i targów, co wpłynęło na jego dalszy rozwój. Olsztyn przez kilka wieków stanowił centrum administracyjno - sądownicze dla całego regionu. Rozbudowa miasta została jednak przerwana, najpierw przez najazd wojsk Maximilliana Habsburga w 1587 r., a niecały wiek później w latach 1655-56 wojsk szwedzkich. Pożar w roku 1719 przynosi całkowite zniszczenie miasta i w konsekwencji odebranie praw miejskich.

Obecnie Olsztyn jest siedzibą władz gminnych. Największą atrakcją turystyczną gminy są ruiny zamku, którego powstanie datuje się na początki XIV w. W Olsztynie po dzień dzisiejszy zachował się zabytkowy układ ulic, z częściowo drewnianą zabudową. Znajduje się tu także zbudowany w stylu późnego baroku kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Ufundowany przez starostę olsztyńskiego Jerzego Dominika Lubomirskiego w latach 1722-26 jest przykładem kościoła jednonawowego, wybudowanego na planie krzyża, którego ramiona tworzą dwie prostokątne kaplice. W murze otaczającym kościół znajduje się kapliczka z obrazem św. Barbary z początków XVIII w.

W okolicach rynku znajduje się warta obejrzenia Ruchoma Szopka Olsztyńska. Na jej całość składa się 300 lipowych figurek, z których 200 jest ruchomych. Ukazuje ona sceny religijne, dokumentuje również życie ludu regionu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Szopka jest ciągle powiększana.

Historia zamku

Zamek olsztyński wzmiankowany był za rządów Kazimierza Wielkiego, czyli w latach 1349-1359. Po Jego śmierci, w roku 1370, Ludwik Węgierski oddał Olsztyn, jak również Ziemię Wieluńską w lenno księciu opolskiemu, Władysławowi (który świętym raczej nie był). W zamian za to miał od niego uzyskać poparcie dla swych planów dynastycznych. W rękach księcia Władysława Opolczyka pozostawał zamek olsztyński do roku 1396. Wówczas to Władysław Jagiełło, po trwającym tydzień ciężkim oblężeniu, odebrał zamek Opolczykowi i przywrócił Koronie, uczyniwszy zeń siedzibę starostwa koronnego.

Położenie zamku przy ważnych szlakach handlowych wbrew przyjętym mniemaniom, nie sprzyjało jego szybkiemu rozwojowi i umocnieniu. Częste najazdy i walki przyczyniały się do jego niszczenia i dewastacji. Już w wieku XV (lata 1422-1457) oblegany był kilkakrotnie przez wojska książąt śląskich. W roku 1587 pod jego murami stanęli żołnierze arcyksięcia Maksymiliana, podczas to którego miało dojść do następującego wydarzenia - najeźdźcy nie mogąc żadnymi wysiłkami osiągnąć zamierzonego celu, postanowili uciec się do straszliwego podstępu. Z pobliskiej posiadłości Karlińskiego, który to dowodził drużynie broniącej warowni, uprowadzili jego syna wraz z piastunką i przywiedli pod mury olsztyńskiego zamku w przekonaniu, że Ojciec dziecka, dalszej walki i odda zamek Maksymilianowi. Karliński jednak nie ugiął się, Widząc na przedpolu olsztyńskiej warowni swoje dziecko, mimo wszystko wydał rozkaz strzelania. Stracił syna, ale po niedługo już trwającej walce, atak wojsk nieprzyjacielskich został ostatecznie odparty.


Próba rekonstrukcji zamku


Widok na zamek od wschodu. Akwarela Zygmunta Vogla z 1787.

W następnym stuleciu Olsztyn i okolice poddane znowu zostały ciężkiej próbie. W roku 1656 zamek został zniszczony przez wojska szwedzkie. Zresztą i przed "potopem szwedzkim" jego stan techniczny musiał przedstawiać się nie najlepiej, gdyż w lustracji z roku 1564 czytamy, że "mury przygrodkowe upadły do samej ziemi i na wielu miejscach porysowały się mocno". Jeden ze starostów zamkowych w wieku XVIII Mikołaj Wolski, rozebrał nawet niektóre jego partie. Do wieku XVIII zamek popadał w ruinę. Ostatecznie w latach 1722 1726 rozebrano jego dalsze fragmenty. Samo zaś starostwo olsztyńskie, będąc kolejno pod rządami Lubomirskich, a następnie Potockich, przetrwało jeszcze do końca wieku XVIII. W roku 1818 powstała olsztyńska Ekonomia Dóbr Rządowych.

Według miejscowej legendy olsztyńska twierdza miała posiadać tajemnicze, podziemne przejścia. Jeden z takich właśnie lochów, długości kilkunastu kilometrów, łączył podobno zamek z klasztorem na Jasnej Górze w Częstochowie. W połowie wieku XIX został częściowo zasypany od strony Częstochowy. W podziemiach, tuż przy głównym korytarzu lochu, miały się znajdować wspaniałe kamienne komnaty.